Cập nhật: 8:45 PM GMT+7, Thứ năm, 10/08/2017
    Nguồn tin:Bảo tàng Lịch sử quốc gia
    • Font
    • In bài
    • Gửi cho bạn bè
    • Ý kiến

    Vương triều Lý buổi đầu định đô trên đất Thăng Long đã cung thỉnh các vị linh thần trên khắp đất nước về thờ phụng: đền Sóc Thiên Vương, đền Hai Bà Trưng, đền Bố Cái Đại Vương... và đền Đồng Cổ. Hệ thống thần điện đã góp thêm chất “Địa linh” cho Thăng Long, giúp nhà vua “mưu việc lớn” (Chiếu dời đô).


    Từ đền Đồng Cổ phủ Thanh Hóa

    Đền Đồng Cổ tọa lạc trên núi Tam Thai, thuộc làng Đan Nê, xã Yên Thọ, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Đồng Cổ là một trong những đền có niên đại sớm nhất và khá quy mô ở xứ Thanh. Đền được tạo dựng ở vị trí linh địa bên bờ nam sông Mã, trong khu vực có ba ngọn núi lớn châu tuần; cảnh trí tự nhiên với hình sông thế núi đã tôn thêm vẻ huyền bí, tôn nghiêm.

    Toàn cảnh đền Đồng Cổ tại Đan Nê, xã Yên Thọ - huyện Yên Định, Thanh Hóa. Ảnh: yendinh.thanhhoa.gov.vn

    Đặc biệt, đền Đồng Cổ được tạo dựng ngay trên một di tích văn hóa Đông Sơn. Sự có mặt của chủ nhân văn hóa Đông Sơn cùng với trống đồng, là cơ sở cho sự ra đời của huyền thoại trống đồng và đền thờ “Thần trống đồng”. Sách Đại Nam nhất thống chí (tập 2, NXB Thuận Hóa, Huế, 1992, tr.256 - 257) cho biết: Tỉnh Thanh Hóa có “Đền Đồng Cổ sơn thần ở núi Đồng Cổ”. Sách Thanh Hóa tỉnh chí còn cho biết thêm: “Trong đền (Đồng Cổ) có một cái trống đồng được chế tạo từ thời Hùng Vương”.

    Trống đồng tại Thượng điện đền Đồng Cổ xã Yên Thọ - huyện Yên Định, Thanh Hóa. Ảnh: yendinh.thanhhoa.gov.vn

    Đền Đồng cổ được tạo dựng từ xa xưa (không rõ năm nào); đến triều Lý đã có quy mô tương đối lớn. Trải qua nhiều lần trùng tu, đền không còn giữ được nét kiến trúc cổ; ngôi đền hiện tại tọa lạc trên vị trí khởi thủy và đã được xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa Quốc gia. Linh vật thờ trong đền là một chiếc trống đồng. Hàng năm, lễ hội đền Đồng Cổ được cử hành vào mùa xuân. Các nghi lễ, rước sách đều tập trung vào việc tôn vinh trống đồng, cầu mong thần Đồng Cổ hộ quốc an dân, nhân khang vật thịnh, mùa màng phong đăng, hòa cốc…

    Do vị trí thuận lợi trên con đường thượng đạo từ kinh thành Thăng Long đến các vùng đất phương Nam - nhất là đường thuỷ, khu vực đền Đồng Cổ thường được các vị hoàng đế Đại Việt chọn làm điểm dừng chân, hạ trại trong các chuyến tuần du phương Nam.

    Một số nguồn thư tịch xưa đã nói đến việc trống đồng được tôn thờ trong thần điện từ thời Đinh, Tiền Lê. Thời Lê Trung Hưng, vua Lê trong một lần đem quân đi chinh phạt đã nghỉ chân và được thần Đồng cổ phù trợ, ca khúc khải hoàn. Về sau, nhà vua có sắc phong cho đền: “Giang thượng phong trào, đại trợ tam quân chi thắng” - “Gió nước trên sông giúp sức lớn để ba quân đại thắng”. Thời Tây Sơn, con trai Hoàng Đế Quang Trung là Quang Bàn trấn thủ đất Thanh Hóa đã đem vào đền một chiếc trống đồng. Sự việc này đã được ghi lại bằng văn khắc trên gỗ lưu tại đền (Đại Nam Nhất Thống chí). Theo tài liệu của Thư viện Thanh Hóa, đền thờ ở đây có tới 31 đạo sắc và sắc phong sớm nhất ta còn giữ được là sắc phong vào năm 1612.

    Hồ bán nguyệt trước Đền (xã Yên Thọ - huyện Yên Định, Thanh Hóa). Ảnh: yendinh.thanhhoa.gov.vn

    Một di tích thờ thần trống đồng quan trọng khác ở Thanh Hóa là đền Đồng Cổ ở làng Mĩ Đà xã Hoằng Minh, huyện Hoằng Hóa. Đây là khu vực có nhiều di tích văn hóa Đông Sơn, trong đó có hai di tích nổi tiếng là di tích Đông Sơn và Qùy Chữ. Quy mô của đền không lớn lắm so với các đền, chùa trong khu vực nhưng được nhân dân trân trọng và ngưỡng mộ. Lễ hội tế thần được mở vào đầu tháng 2 âm lịch hàng năm, có nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian, thu hút Đông đảo nhân dân trong vùng đến dự. Tháng 2 năm 2004, đền thờ thần Đồng Cổ ở đây (thôn Mĩ Đà) đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

    Đến Thần điện Kinh đô Thăng Long

    Sách Việt điện u linh (niên đại thế kỷ XIV) của Lý Tế Xuyên, truyện Minh chủ linh ứng chiêu cảm bảo hựu đại vương cho biết: năm 1020, Lý Phật Mã phụng mệnh vua cha Lý Thái Tổ, đem binh đi đánh Chiêm Thành. Khi dừng chân ở núi Tam Thai, đêm hôm ấy, Thái tử mơ thấy một người báo mộng rằng: “Tôi là thần núi Đồng Cổ, nghe tin Thái tử đi đánh phương Nam, tôi xin theo giúp để phá giặc lập công”; đồng thời, thần báo mộng cho nhà vua biết trước loạn Tam vương để phòng bị.

    Thắng trận trở về, Lý Phật Mã làm lễ tạ ơn và xin được rước linh vị của thần Đồng Cổ về kinh đô thờ phụng để giữ nước hộ dân. Khi Thái tử đang phân vân, chưa biết nên lập đền vị trí nào, thì lại thấy thần báo mộng: “Xin lập đền ở bên hữu trong đại thành, sau chùa Thánh Thọ” (nay là địa chỉ 353 đường Thụy Khuê, quận Tây Hồ, Hà Nội và đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hoá cấp Nhà nước).

    Đền Đồng Cổ tại đường Thụy Khuê, quận Tây Hồ, Hà Nội - Di tích lịch sử đã xếp hạng. Ảnh: Internet

    Vẫn theo tác giả Việt điện u linh thì sau khi Thái Tổ mất, Thái Tông lên nối ngôi, đêm mộng thấy thần đến báo rằng: “Ba vị vương em vua mưu làm phản, định đem giáp binh đến, xin nhà vua nên kíp đề phòng!”. Vua thức dậy còn chưa tin, đến sáng mới thấy việc xảy ra đúng như lời thần báo. Sau khi dẹp tan “loạn ba vương”, năm 1028, vua Lý Thái Tông xuống chiếu phong Thần làm “Thiên hạ minh chủ, gia phong tước đại vương”, dựng miếu để thờ cúng và làm lễ Minh thệ. Nhà vua xuống chiếu, giao cho Hữu ty dựng miếu thờ ở hữu thành Đại La, sau chùa Thánh Thọ.

    Tam quan Đền Đồng Cổ (quận Tây Hồ, Hà Nội). Ảnh: Internet

    Vương triều Lý đã lấy ngày 25 tháng 3 hàng năm (sau chuyển thành 4/4 - âm lịch) để tổ chức lễ Minh thệ tại đền Đồng cổ. Ngày lễ Minh thệ được tổ chức với nghi lễ thiêng liêng: cờ xí trang hoàng lộng lẫy, quân sỹ xếp hàng trang nghiêm, chỉnh tề. Sau khi thỉnh lễ, xin thần chứng giám, quan đại thần long trọng đọc lời thề: “Làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, xin thần minh giết”. Vương triều Lý đã duy trì quốc lễ quan trọng này trong một thời gian dài.

     

    Nhà Tiền Đường đền Đồng Cổ (quận Tây Hồ, Hà Nội). Ảnh: Internet

    Nhà Trần theo nếp truyền thống của vương triều Lý cũng tổ chức lễ Minh thệ theo nghi thức cung đình. Chỉ đến khi kinh đô đất nước được dời vào Tây Giai (tức thành Tây Đô - Thanh Hóa), đền Đồng cổ mới ít được các vua nhà Hồ quan tâm tế lễ, nhưng “vương thần” Đồng Cổ vẫn có ý nghĩa quan trọng trong hệ thống thần điện cũng như đời sống tâm linh đất Thăng Long.

    Lan can thành bậc hình rồng tại Đền (quận Tây Hồ, Hà Nội). Ảnh: Internet

    Ngoài ra, trên đất Thăng Long xưa còn có ngôi miếu/đền, được cho là thờ thần Đồng Cổ tại thôn Nguyên Xá, xã Phú Minh (Từ Liêm, Hà Nội). Theo tài liệu truyền ngôn, di tích được tạo dựng thời Hai Bà Trưng những nghĩa sĩ Thanh Hóa trên đường đến Hát Môn tụ nghĩa đã mang theo vị thần của địa phương mình và chọn vùng đấy Nguyên Xá để lập đền thờ. Trong chương trình nghiên cứu khảo cổ học hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia) đã phối hợp với ngành văn hoá Hà Nội, tiến hành khai quật di tích đền/miếu này. Tư liệu mà các nhà khoa học thu được khi tiến hành khai quật cho biết: di tích có niên đại “muộn”, trong đó những dấu vết sớm nhất tìm thấy có niên đại thời Trần.

    Thần Đồng Cổ từ xứ Thanh đến kinh thành Thăng Long đã phản ánh xu thế hòa hợp và thống nhất văn hóa dân tộc từ cội nguồn văn minh Đông Sơn đến văn hóa Thăng Long, văn minh Đại Việt. Thần Đồng cổ “nhập” vào hệ thống thần điện Thăng Long đã đem lại sự đa dạng về văn hóa tâm linh trên đất “rồng bay”./.

    Phạm Hoàng Mạnh Hà



    Nguồn tin:Bảo tàng Lịch sử quốc gia
    • Font
    • In bài
    • Gửi cho bạn bè
    • Ý kiến

    Đặc sắc hoa văn trên Bảo vật Quốc gia

    Cổ vật Việt Nam

    Sưu tập Báo chí cách mạng VN (1925-1945)

    • Di sản văn hóa Phật giáo
    • Đèn cổ Việt Nam
    • Khu vực:

    Liên kết Website

    Thống kê truy cập

    • Trực tuyến: 823
      Thành viên online:
      1.host
      Số lượt truy cập: 35724683